Alberto Manguel (1948-): «Είμαστε αυτό που διαβάζουμε»

 

«Ανεξάρτητα από το πώς οικειοποιούνται οι αναγνώστες ένα βιβλίο, το αποτέλεσμα είναι ότι βιβλίο και αναγνώστης γίνονται ένα. Ο κόσμος που είναι βιβλίο καταβροχθίζεται από τον αναγνώστη, που είναι γράμμα στο κείμενο του κόσμου, ως εκ τούτου δημιουργείται μια κυκλική μεταφορά για το ατελεύτητο της ανάγνωσης. Είμαστε αυτό που διαβάζουμε. Η διαδικασία με την οποία κλείνει ο κύκλος δεν είναι απλώς διανοητική, λέει ο Γουίτμαν^. διαβάζουμε διανοητικά σε επιφανειακό επίπεδο, πιάνοντας ορισμένα νοήματα και έχοντας συναίσθηση ορισμένων γεγονότων, αλλά παράλληλα, αόρατα, υποσυνείδητα, κείμενο και αναγνώστης διαπλέκονται, δημιουργούν νέα επίπεδα νοήματος, οπότε, κάθε φορά που χωνεύοντας το κείμενο το κάνουμε να μας αποφέρει κάτι το διαφορετικό, ταυτόχρονα κάτι άλλο γεννιέται από κάτω, κάτι που δεν έχουμε ακόμα αντιληφθεί. Αυτός είναι ο λόγος –καθώς πίστευε ο Γουίτμαν*, που ασταμάτητα διασκεύαζε και διόρθωνε τα ποιήματά του– που καμιά ανάγνωση δεν μπορεί να είναι οριστική. Το 1867 έγραψε, δίκην εξήγησης:

Μη μου κλείνετε τις θύρες σας, περήφανες βιβλιοθήκες,

Γιατί αυτό που έλειπε από τα καλογεμισμένα ράφια σας

και που τόσο χρειάζεστε, εγώ σας φέρνω

Γεννημένο από τον πόλεμο, ένα βιβλίο που έχω φτιάξει,

Τα λόγια του βιβλίου ένα τίποτα, η ουσία του τα πάντα,

Ένα βιβλίο ξέχωρο, μήτε συνδέεται με τα υπόλοιπα μήτε

το νιώθει ο νους,

Αλλά οι ανείπωτες κρυφές επιθυμίες σας θα ριγήσουν σε καθεμιά

σελίδα.»

Πηγή: Alberto Manguel, Η ιστορία της ανάγνωσης, μτφρ. Λύο Καλοβύρνας, Αθήνα: Εκδ. «Νέα Σύνορα» Α. Α. Λιβάνη 1997, σ. 283-284.

* Γουόλτ Γουίτμαν (1819-1892), ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς συγγραφείς και ποιητές.