ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΙΙ - ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

  «Ανεξάρτητα από το πώς οικειοποιούνται οι αναγνώστες ένα βιβλίο, το αποτέλεσμα είναι ότι βιβλίο και αναγνώστης γίνονται ένα. Ο κόσμος που είναι βιβλίο καταβροχθίζεται από τον αναγνώστη, που είναι γράμμα στο κείμενο του κόσμου, ως εκ τούτου δημιουργείται μια κυκλική μεταφορά για το ατελεύτητο της ανάγνωσης. Είμαστε αυτό που διαβάζουμε. Η διαδικασία με την οποία κλείνει ο κύκλος δεν είναι απλώς διανοητική, λέει ο Γουίτμαν .   διαβάζουμε διανοητικά σε επιφανειακό επίπεδο, πιάνοντας ορισμένα νοήματα και έχοντας συναίσθηση ορισμένων γεγονότων, αλλά παράλληλα, αόρατα, υποσυνείδητα, κείμενο και αναγνώστης διαπλέκονται, δημιουργούν νέα επίπεδα νοήματος, οπότε, κάθε φορά που χωνεύοντας το κείμενο το κάνουμε να μας αποφέρει κάτι το διαφορετικό, ταυτόχρονα κάτι άλλο γεννιέται από κάτω, κάτι που δεν έχουμε ακόμα αντιληφθεί. Αυτός είναι ο λόγος –καθώς πίστευε ο Γουίτμαν*, που ασταμάτητα διασκεύαζε και διόρθωνε τα ποιήματά του– που καμιά ανάγνωση δεν μπορεί να είναι οριστική. Το 1867 έγρα...

  «[…] εδώ και δύο δεκαετίες περίπου, το σύντομο και πολύ σύντομο διήγημα τείνουν να γίνουν ο κανόνας της σύγχρονης πεζογραφικής λογοτεχνικής έκφρασης. Σ' αυτό συντελούν, κατά τη γνώμη μας, πρωτίστως δύο παράγοντες. Πρώτ' απ' όλα η ραγδαία παγκοσμιοποίηση και διάχυση των ποικίλων πολιτισμικών εμπειριών. Εάν η διάδοση του τύπου τον 19ο αιώνα (μια πρώτη μορφή παγκοσμιοποίησης) έκανε τόσο έντονα αισθητό ως λογοτεχνικό είδος το διήγημα, μπορεί εύκολα να φανταστεί κανείς (και το βλέπει στην πράξη) πόσο πολλαπλασιαστικά δρα ο σύγχρονος παγκοσμιοποιημένος τύπος, δηλαδή το Διαδίκτυο, στην παραγωγή και διάδοση αυτής της μικρής φόρμας! Είναι ο πρώτος κρίσιμος παράγων που ανοίγει διάπλατα τον δρόμο σ' ένα δεύτερο: στην εντονότερη ανάδυση σε παγκόσμιο επίπεδο της ελάσσονος λογοτεχνίας , της λογοτεχνίας εκείνης που ανέκαθεν παρακολουθούσε αντιστικτικά υψηλούς και κυρίαρχους πολιτισμούς της γραφής. Πρόκειται για μια λογοτεχνία που ταιριάζει εξαιρετικά στην πολιτισμική πολυείδεια των ...

  «Όταν πέρασα τα πενήντα, δε με ενοχλούσε πια το γεγονός, όπως ενοχλεί πολλούς λογίους, ότι η γραφή μου δεν ανήκε στο "δημιουργικό" είδος. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ο Όμηρος θεωρείται δημιουργικός συγγραφέας, και όχι ο Πλάτωνας. Γιατί ένας κακός ποιητής είναι δημιουργικός συγγραφέας, ενώ ένας καλός επιστημονικός δοκιμιογράφος δεν είναι; Στα γαλλικά διακρίνουμε τον  é crivain -αυτόν που γράφει "δημιουργικά" κείμενα, όπως ένας μυθιστοριογράφος ή ένας ποιητής- από τον  é crivant, αυτόν που καταγράφει γεγονότα, όπως ένας τραπεζικός υπάλληλος ή ένας αστυνομικός που ετοιμάζει μια αναφορά για ένα έγκλημα. Τι είδους συγγραφέας είναι ο φιλόσοφος; Θα λέγαμε ότι ο φιλόσοφος είναι ένας επαγγελματίας συγγραφέας του οποίου τα κείμενα μπορούν να συνοψιστούν ή να μεταφραστούν δίχως να χάσουν όλο τους το νόημα, ενώ τα κείμενα των δημιουργικών συγγραφέων δεν μπορούν να μεταφραστούν ή να παραφραστούν πλήρως. Παρότι όμως είναι σίγουρα δύσκολη η μετάφραση ποίησης και μθιστορημάτων, εννιά...

  Δόκτωρ Τζέκυλ και Μίστερ Χάυντ Έχετε σκεφτεί ποτέ τη σχέση σας με τον συγγραφικό σας εαυτό; Έχετε αναρωτηθεί ποτέ μήπως δεν είστε πραγματικά εσείς αλλά κάποιος ή κάποια σωσίας σας που εμφανίζεται ξαφνικά μέσα στην υπαρξιακή σας πλήξη, για να κάνει ξεδιαντροπιές και να σας κλέψει τη ζωή; Ο Χόρχε-Λουίς Μπόρχες, για παράδειγμα, περιέγραψε τον συγγραφικό του εαυτό σαν ένα φανταστικό ον που εκτρεπόταν σε υπερβολές και θεατρινισμούς, μετατρέποντας τη δική του ζωή σε απώλεια, φυγή και λήθη. Παίρνοντας το παλιό μοτίβο του Τζέκυλ & Χάυντ (1886), ο Μπόρχες έπλασε τον εαυτό του σαν μια αλλόκοτη δυαδική υπόσταση σε απόλυτη και αξεπέραστη εσωτερική δυσαρμονία: ένα παθητικό Εγώ που δεν ζούσε παρά μόνο για να μπορεί να υπάρχει ο «άλλος» και να παρατηρεί τις υπερβολές του από απόσταση με μιαν αίσθηση βαθιάς αποξένωσης. Έτσι, έγραψε: «Λίγο λίγο, του παράδωσα τα πάντα, παρ’ όλο που έχω αποδείξεις πως έχει μια πεισματική συνήθεια να παραποιεί και να υπερβάλλει. {…] Εδώ και χρόνια, προσπάθησα να...

  « Ί σως δεν είναι χωρίς σημασία ότι πίσω από πολλά μεγάλα έργα της λογοτεχνίας μας βρίσκεται ένα ανάλογο ευρωπαϊκό, χωρίς το οποίο δε θα είχαμε το ελληνικό έργο στη μορφή που μας παραδόθηκε. Πίσω από τον Ερωτόκριτο βρίσκεται μια ιταλική μετάφραση ενός γαλλικού ιπποτικού μυθιστορήματος· πίσω από τη Θυσία του Αβραάμ ο Isach του Luigi Groto· […]. Αυτή η δεκτικότητα της λογοτεχνίας μας, η απροθυμία της ν’ αντλεί μόνο από ιθαγενή στοιχεία, αποτελεί, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράδοξο, ένα από τα πιο ιθαγενή χαρακτηριστικά της. Και δεν είναι ένα φαινόμενο που θα έπρεπε να βάζει κάποιον σε σκέψεις. Η μέχρι σήμερα ιστορία της λογοτεχνίας μας δείχνει πόσο δημιουργικό είναι αυτό το παράδοξο. »   Νάσος Βαγενάς, «Η γενεαλογία της Κίχλης ». Ο ποιητής και ο χορευτής. Μια εξέταση της ποιητικής του Σεφέρη , Θεσσαλονίκη: Εκδ. Κέδρος 1996 (7η έκδ.), 247 & 296-297.

  «Για μένα η τέχνη δεν είναι απομονωμένη διασκέδαση. Είναι επιμειξία με τους άλλους. […] Τα πράγματα που προσπαθώ να εκφράσω με τα μέσα που ψάχνω να αντλήσω από τον εαυτό μου, είναι οι περιπέτειές μου μέσα σ’ έναν κόσμο που έχει κι αυτός τις περιπέτειές του, αρκετά τραγικές στην εποχή που έτυχε να ζω. Η διαφορά μας αν θέλεις είναι λ.χ. στους τίτλους των βιβλίων μας. Εσύ έγραψες Ρόδα θαλάμου , εγώ έγραψα Ημερολόγιο καταστρώματος . Ο θάλαμος είναι ένα «domaine» δικό σου, όπως λες, το κατάστρωμα δεν είναι δικό μου, είναι μια κινούμενη πλατεία, όπου πέρασα κι εγώ αλλά και πολύς κόσμος και ο αγέρας, και η βροχή, και τ’ ανθρώπινα σώματα, και εκείνος «ο άνθρωπος που πηγαίνει κλαίγοντας», που ήθελες καλά και σώνει ένα βράδι να είναι εγώ, ενώ δεν είναι καθόλου εγώ αλλά μια εικόνα, κάμποσο «grotesque», πολλών ανθρώπων που έτυχε να συναπαντήσω στο κατάστρωμά μου. Από το θάλαμο πέρασα κι εγώ, όπως τόσοι της γενιάς μου, αλλά βγήκα γύρω στα 1928 περίπου, ενώ εσύ μου φαίνεται ότι έμεινες. Αν προ...