ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΙΙ - ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

  Περπατούσα αφηρημένη έξω από ένα σχολείο, όταν ξαφνικά την προσοχή μου τράβηξε κάτι που με τάραξε. Στην ξεχασμένη ζαρντινιέρα του πεζοδρομίου, πίσω από ένα κάδο σκουπιδιών, πάνω στο γυμνό, ξερό χώμα, κείτονταν ένα ζευγάρι παιδικά μποτάκια κι ένα μισοφαγωμένο σάντουιντς. Η εικόνα αυτή, ποιητική ίσως για κάποιους, σε μένα δεν ξύπνησε τη διάθεση να γράψω αλλά την ανάγκη να μάθω και να δράσω απέναντι σε μια βίαιη φυγή. Τι θα μπορούσε να κάνει ένα παιδί να εγκαταλείψει το φαγητό του και να εξαφανιστεί ξυπόλυτο; Ο εκφοβίσμός των άλλων παιδιών απέναντι σε κάποιο μεταναστάκι; Ένας βίαιος γονιός, ίσως; Μήπως δεν είχαν καμία σχέση μεταξύ τους και ήταν απλά σκουπίδια πεταμένα από ασυνείδητους περαστικούς; Ή μήπως ήταν κάποια από εκείνες τις μορφές άτυπης κοινωνικής αλληλεγγύης - να τα βρει κάποιος ξυπόλυτος και πεινασμένος απόκληρος, να τα πάρει και να νιώσει για λίγο βασιλιάς; Λένε πως ο φόβος είναι αρχέγονος και μεταδοτικός και, για μια στιγμή, άκουσα την καρδιά μου να χτυπά σαν την καρδι...

  Ως είδος σε εξέλιξη, οι μικρές αφηγήσεις βρίσκονται σε συνεχή διάλογο με μια ποικιλία κειμενικών ειδών, αφηγηματικών τεχνικών και εκφραστικών μέσων. Από ιστορική άποψη, οι μικρές αφηγήσεις ανέκαθεν περιλάμβαναν τους μύθους, τα ηθικά παραγγέλματα, τους φιλοσοφικούς αφορισμούς, τις παραβολές, τα παραμύθια και, γενικότερα, τα μικρής έκτασης αφηγήματα της λαϊκής προφορικής παράδοσης. Ωστόσο, πολλοί μελετητές συνδέουν τις σύγχρονες μικρές αφηγήσεις με την ανάπτυξη του διηγήματος (short story) στα μέσα του 19ου αιώνα και τη συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα θεωρητική συζήτηση σχετικά με τον ακριβή ειδολογικό του χαρακτήρα. Πρωτοπόροι του είδους θεωρούνται οι Νοτιοαμερικανοί συγγραφείς (Jorge Luis Borges, Julio Cortázar, Augusto Monterroso, Juan José Arreola κ.ά.), οι οποίοι αναγνωρίζονται διεθνώς ως πρόδρομοι της μικρής φόρμας και εκείνοι που επηρέασαν πιο αποφασιστικά τους νεώτερους συγγραφείς. Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα δημοφιλή είναι τα τρίστιχα ιαπωνικά ποιήματα χαϊκού , τα οποία διαδόθηκαν στ...

  Ποιον περιμένει; Στεκόταν μπροστά στο παράθυρο, με το φως να πέφτει πάνω της σαν λεπτό πέπλο. Έδειχνε σαν να βρισκόταν εκεί ώρες, ακίνητη σαν άγαλμα ή, ακόμα χειρότερα, σαν μέρος της επίπλωσης. Μόνο κοίταζε έξω, σαν να προσπαθούσε δει κάτι δεν φαινόταν, να ακούσει κάτι που, μόλις ακουγόταν, θα της έδινε πάλι πίσω τη χαμένη της κίνηση. Η προσμονή κι η προσδοκία έπαιζαν μαζί της ένα σκληρό παιχνίδι αντοχής. Ποιος ξέρει τι περίμενε! Ίσως κάποιον που είχε αργήσει να φανεί ή κάποιον που ήξερε πως δεν θα ερχόταν, αλλά δεν ήθελε να το παραδεχτεί. Ίσως πάλι να μην περίμενε κανένα άλλον παρά μόνον τον εαυτό της στην πιο τρυφερή του εκδοχή, εκείνη στην οποία δίσταζε ακόμα να της ανοίξει την πόρτα. Κάποιες φορές δεν περιμένουμε ανθρώπους· περιμένουμε στιγμές ανάτασης και υπέρβασης, αποφάσεις που φοβόμαστε να πάρουμε, το θάρρος που έχει την ιδιοτροπία να μαζεύεται στην καρδιά μας λίγο λίγο και πολύ αργά, βασανιστικά αργά...

  Μια μικρή αφήγηση για το πώς οι λέξεις μάς βρίσκουν πριν τις βρούμε εμείς. Σήμερα το πρωί, ο αέρας έφερε στα πόδια μου ένα τσαλακωμένο χαρτί. Μια παρόρμηση από το πουθενά μ' έκανε να το σηκώσω κι αυτό που είδα ήταν μόνο λέξεις - μοναχικές λέξεις, σκόρπιες και ασύνδετες, σαν κάποιος να κρατούσε πρόχειρες σημειώσεις από φευγαλέες σκέψεις. Άραγε, γιατί τις πέταξε;  Πόσες σκέψεις εγκαταλείπουμε πριν καλά καλά πάρουν μορφή! Πόσες λέξεις αφήνουμε άδειες κι αξιοθρήνητες δίχως ταίρι! Πόσο εύκολα σβήνουμε φράσεις μετά τον πρώτο ενθουσιασμό! Τι είναι αυτό που κάνει μια πρόθεση να γίνεται ορφανό χαρτί στον άνεμο; Όμως, η γραφή δεν είναι μόνο αυτό που ολοκληρώνουμε· είναι κι αυτό που δεν τολμήσαμε να αρχίσουμε από κάτι μικρό κι ασήμαντο που εκλιπαρούσε την προσοχή μας κι εμείς το περιφρονήσαμε. Σκέφτομαι πως οι πολιτισμοί έγιναν ιστορία, επειδή κάποιοι κάποτε αρνήθηκαν να αφήσουν τις λέξεις τους να χαθούν, πιστεύοντας ίσως πως έτσι θα χάνονταν κι εκείνοι μαζί τους. Αυτό είναι η γραφή: ο...

  Βρίσκομαι σε βαθιά σύγχυση. Νιώθω όλη μου την ύπαρξη να πηγαίνει πέρα δώθε πάνω από το κενό και δεν βλέπω κανένα δίχτυ ασφαλείας. Κάθε κλάσμα δευτερολέπτου κινδυνεύω να πέσω στο έρεβος του απείρου και να με καταπιεί το τίποτα.  Πνίγομαι σαν κάποιος, με κάποιο Μυστικό Σχέδιο, να με κρέμασε στο Εκκρεμές του Φουκώ, για να με ξεκάνει. Ζαλίζομαι και γυρίζει το στομάχι μου. Θέλω να κάνω εμετό και ζητώ απεγνωσμένα λίγη ανακούφιση.  Έξω παίζω το θέατρο του Ίρβινγκ Γκόφμαν, αλλά έχω χαθεί μέσα στους ρόλους μου. Δεν αναγνωρίζω πια τον εαυτό μου στις μεταμφιέσεις μου, αλλά ούτε και την εικόνα μου στον καθρέφτη της μοναξιάς μου. Ποιος είναι αυτός που βλέπω εκεί μέσα και ποιος είμαι εγώ;  Γιατί όλα αυτά που έκανα μέχρι τώρα έχουν πάψει να μου δίνουν τη χαρά και την ικανοποίηση που ένιωθα παλιότερα;  Μπορώ να αλλάξω κάτι; Μπορώ να τα αλλάξω όλα; Είναι πολύ νωρίς ή μήπως πολύ αργά για να αλλάξω οτιδήποτε;  Με τι και με ποιους θα χρειαστεί να παλέψω; Πόσο ακριβό θα είναι...

  Τι κοιτάζει; Ο αέρας τριγύρω μύριζε καπνό, σκόνη και αίμα. Εκείνος στάθηκε μπροστά στο σπασμένο παράθυρο, με τους ώμους πεσμένους από τρόμο και παραίτηση μπροστά σ' ένα πεπρωμένο που δεν μπόρεσε να αποτρέψει. Έμεινε εκεί ακίνητος, για ώρα πολλή, κοιτάζοντας τα βομβαρδισμένα σπίτια και τα σπασμένα τσιμέντα στον δρόμο μπροστά του. Ο χρόνος δεν είχε πια καμία σημασία ούτε γι' αυτόν, ούτε γι' αυτούς που βρίσκονταν θαμμένοι κάτω από τα πόδια του.  Στο τέλος, έπαψε να βλέπει. Μόνο κοίταζε με το βλέμμα στο κενό. Τι κοίταζε; Ίσως το πριν - αυτό που χάθηκε και νοσταλγούσε. Ίσως το μετά - αυτό που έπρεπε να χτιστεί από την αρχή, αλλά δεν θα ήταν ποτέ ξανά το ίδιο. Ίσως μόνο τη συντριπτική αλήθεια που πίεζε το στήθος του - ο κόσμος μπορεί να σπάσει σε μια στιγμή, αλλά ο άνθρωπος πρέπει να συνεχίζει να περπατά. Μερικές φορές, ο τρόμος και το θάρρος είναι το ίδιο πράγμα: ένα βήμα μέσα στα ερείπια.

  Ποιος πέρασε από εδώ; Η άμμος κρατά πολλά μυστικά, αλλά μόνο για λίγο. Μετά τα σβήνει πριν προλάβει κάποιος να τα ανακαλύψει. Σήμερα, στάθηκα τυχερός. Βρήκα ίχνη που ήταν ακόμη νωπά: μια σειρά από βήματα μοναχικά που έρχονταν από τα βράχια της μιας πλευράς και χάνονταν στα βράχια της άλλης πλευράς. Δεν ξέρω ποιος, ποια πέρασε από εκεί, αλλά μπορώ να φανταστώ τη διαδρομή του: αργή και βαριά, ίσως κουρασμένη, ίσως σκεφτική, ίσως γεμάτη από ανάγκη για μια ανάσα μακριά απ' τον κόσμο, με το βλέμμα χαμένο στον ορίζοντα. Τα ίχνη στην άμμο είναι σαν τις άπειρες μικρές στιγμές ζωής που συνεχώς μας διαφεύγουν. Στην αρχή, εμφανίζονται σαν μια αόρατη αύρα που μας τυλίγει και τρεμοπαίζει φευγαλέα στις σκιές του είναι μας. Ύστερα, έρχεται το κύμα, ο άνεμος, η βροχή, ο χρόνος και τις παίρνουν, χωρίς να νοιάζονται αν προλάβαμε να τις ζήσουμε, να τις σκεφτούμε. Όσο υπάρχουν, τα ίχνη λένε ανώνυμα μια ιστορία. Σύντομη κι αθόρυβη, αλλά με παρουσία αληθινή. Ίσως αυτό να είναι πιο σημαντικό απ' το...

Αν αναρωτιέστε πόσες λέξεις έχουμε για να περιγράψουμε την ανθρώπινη συμπεριφορά, δεν έχετε παρά να σκεφτείτε εκείνους που πρόδωσαν τη φιλία και την καλή σας πίστη. Τότε θα διαπιστώσετε πως το λεξιλόγιό σας είναι πολύ πιο πλούσιο απ' όσο νομίζατε. Είναι γνωστό ότι, πολύ συχνά, οι άνθρωποι τείνουν να παραγνωρίζονται χωρίς να γνωρίζουν και, κυρίως, χωρίς να επιθυμούν να γνωρίσουν πραγματικά ο ένας τον άλλον. Γνωρίζω πραγματικά έναν άνθρωπο σημαίνει σέβομαι τα όριά του και την ελευθερία του να έχει τη δική του άποψη, χωρίς να του κάνω μούτρα, να τον εκφοβίζω ή να τον τιμωρώ με τη σιωπή μου, όπως κάναμε μικροί στο σχολείο, τότε που λέγαμε "κόψε", όταν τσακωνόμασταν με τους συντρόφους των παιδικών μας παιχνιδιών. Χωρίς φωνή, χωρίς σεβασμό, χωρίς διάλογο, εισβάλλει στις ανθρώπινες σχέσεις το θράσος, η κακεντρέχεια, ο ανταγωνισμός και τα άρρωστα παιχνίδια κυριαρχίας και υποταγής. Ο καθένας μένει μόνος με τον πολύτιμο εαυτό του και τραβάει το σκοινί προς τη δική του πλευρά, ελπίζ...