ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΙΙ - ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

  Ποιος πέρασε από εδώ; Η άμμος κρατά πολλά μυστικά, αλλά μόνο για λίγο. Μετά τα σβήνει πριν προλάβει κάποιος να τα ανακαλύψει. Σήμερα, στάθηκα τυχερός. Βρήκα ίχνη που ήταν ακόμη νωπά: μια σειρά από βήματα μοναχικά που έρχονταν από τα βράχια της μιας πλευράς και χάνονταν στα βράχια της άλλης πλευράς. Δεν ξέρω ποιος, ποια πέρασε από εκεί, αλλά μπορώ να φανταστώ τη διαδρομή του: αργή και βαριά, ίσως κουρασμένη, ίσως σκεφτική, ίσως γεμάτη από ανάγκη για μια ανάσα μακριά απ' τον κόσμο, με το βλέμμα χαμένο στον ορίζοντα. Τα ίχνη στην άμμο είναι σαν τις άπειρες μικρές στιγμές ζωής που συνεχώς μας διαφεύγουν. Στην αρχή, εμφανίζονται σαν μια αόρατη αύρα που μας τυλίγει και τρεμοπαίζει φευγαλέα στις σκιές του είναι μας. Ύστερα, έρχεται το κύμα, ο άνεμος, η βροχή, ο χρόνος και τις παίρνουν, χωρίς να νοιάζονται αν προλάβαμε να τις ζήσουμε, να τις σκεφτούμε. Όσο υπάρχουν, τα ίχνη λένε ανώνυμα μια ιστορία. Σύντομη κι αθόρυβη, αλλά με παρουσία αληθινή. Ίσως αυτό να είναι πιο σημαντικό απ' το...

  Ο πίθος της Πανδώρας, Pietro della Vecchia (1602/1603–1678) Σε μια πολύ παλιά εποχή, τότε που οι άνθρωποι ήταν μόνο γένους αρσενικού, ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και τη χάρισε στους θνητούς, για να βελτιώσουν τη ζωή τους. Όταν οι άνθρωποι άρχισαν να δυναμώνουν πολύ χάρη στα ευεργετήματα της φωτιάς, ο Δίας κατάλαβε τι είχε συμβεί και εξοργίστηκε με την πράξη του Προμηθέα, επειδή έθετε σε αμφισβήτηση τη δική του εξουσία πάνω στους ανθρώπους. Τότε αποφάσισε να τιμωρήσει τον Προμηθέα για την κλοπή και να κάνει ολόκληρη την ανθρωπότητα να πληρώσει το τίμημα για την ευεργεσία που έλαβε χωρίς τη δική του άδεια. Τον Προμηθέα τον αλυσόδεσε στον Καύκασο και διέταξε ένα γύπα να του τρώει το συκώτι κάθε μέρα. Για τους ανθρώπους, όμως, διάλεξε μια ύπουλη τιμωρία. Ήθελε να τους δώσει κάτι που θα αγαπούσαν πολύ, αλλά που θα έφερνε μαζί του την καταστροφή. Έτσι, διέταξε τον Ήφαιστο να πλάσει από άργιλο μια γυναίκα, την πρώτη θνητή γυναίκα, μητέρα όλων των γυναικών και αρχέτυπο του...

    Κλοντ Λεβί-Στρος, Το βλέμμα εξ αποστάσεως (1983) Εθνική Βιβλιοθήκη Γαλλίας Ως καθολικό πλαίσιο που αγκαλιάζει όλες τις πτυχές της ατομικής και συλλογικής ύπαρξης, ο πολιτισμός μπορεί να γίνει κατανοητός ως το σύνολο των νοημάτων, αξιών, συμβόλων, πρακτικών και μορφών ζωής που μια κοινότητα δημιουργεί, μοιράζεται και μεταδίδει, προκειμένου να προσδώσει συνοχή στην εμπειρία της και να οργανώσει τον τρόπο που ζει, σκέφτεται και σχετίζεται. Με άλλα λόγια, ο πολιτισμός είναι το νοητικό πλέγμα μέσα από το οποίο οι άνθρωποι κατανοούν τον κόσμο, ερμηνεύουν τα γεγονότα, ρυθμίζουν τις σχέσεις τους και επιτελούν την ταυτότητά τους. Από την οπτική γωνία της ανθρωπολογίας, το πλέγμα αυτό περιλαμβάνει τις διαγενεακά κληρονομημένες παραδόσεις συμβολικών μορφών, οι οποίες εκφράζονται στη γλώσσα, τη θρησκεία, τις αφηγήσεις, τις χειρονομίες, τα ήθη, τα έθιμα, τις τελετουργίες, τα τεχνουργήματα, τις καθημερινές πρακτικές και τις διαπολιτισμικές ανταλλαγές μεταξύ όμορων κοινοτήτων. Από κοι...

  Λεπτομέρεια τοιχογραφίας από την αίθουσα μουσικής στο παλάτι Ali Qapu, Ιράν   Πότε γράφουμε τη λέξη «πολιτισμός» με κεφαλαίο και πότε με μικρό; Το ερώτημα αυτό είναι διαφορετικό από το διλημματικό ερώτημα « Πολιτισμός ή πολιτισμοί; », το οποίο αναφέρεται στην υπαρξιακή δυσκολία του δυτικού πολιτισμού να αποδεχτεί το τέλος της πολιτισμικής του ηγεμονίας και να προσαρμοστεί στην πολυπολιτισμικότητα του κόσμου. Χωρίς αμφιβολία, η ιστορική μετάβαση από τον ενικό στον πληθυντικό οδήγησε στην ανανοηματοδότηση της έννοιας του πολιτισμού, στην οποία συνέβαλαν καθοριστικά η κριτική πολιτισμική θεωρία και οι πολιτισμικές σπουδές. Εδώ λοιπόν θα αναφερθώ σε αυτή την ανανοηματοδοτημένη έννοια, ώστε να διαλύσουμε τη σύγχυση που δημιουργείται από τη χρήση της ίδιας λέξης για δύο εντελώς διαφορετικά επίπεδα. Ως αφηρημένη έννοια, ο «Πολιτισμός» με κεφαλαίο δεν αναφέρεται πλέον στον ευρωκεντρικό μονοπολιτισμό, αλλά στην καθολική ικανότητα του ανθρώπου να παράγει νόημα, να δημιουργεί σύμβολα...

  Αλληγορία της Ευρώπης ,  Jean-Baptiste Oudry,  1722   Το ερώτημα «πολιτισμός ή πολιτισμοί;» δεν είναι καινούργιο. Αντιθέτως, έχει λάβει την απάντησή του εδώ και ογδόντα χρόνια. Παρόλα αυτά, ο «πολιτισμός» εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να γράφεται με το «Π» κεφαλαίο, ενώ υπάρχει μια εμφανής δυσκολία –αν όχι και άρνηση, σε ορισμένες περιπτώσεις– να μιλήσουμε ανοικτά και καθαρά για «πολιτισμούς» στον πληθυντικό. Το ζήτημα δεν είναι άσχετο με την υπαρξιακή κρίση που αντιμετωπίζει σήμερα ο δυτικός πολιτισμός, αλλά πριν φτάσουμε εκεί, θα βοηθήσει σημαντικά την κατανόησή μας να σκύψουμε για λίγο στη μεγάλη ιστορική μετάβαση από τον «Πολιτισμό» ως μονοσήμαντη, ιεραρχική και ευρωκεντρική κατηγορία στην αναγνώριση και αποδοχή της ύπαρξης «πολιτισμών» ως πολλαπλές και ισότιμες ιστορικές μορφές του παγκόσμιου φαντασιακού. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν φυσική, δεδομένη ή αυτονόητη, αλλά υπήρξε αποτέλεσμα των δύο παγκοσμίων πολέμων του 20ού αιώνα, της ιστορικής ταπείνωσης της Ευρώπης...

  Vanitas Still Life , Evert Collier  1662   Η χρήση του ουδετέρου ενός επιθέτου ως ουσιαστικού ανήκει στη βαθιά παράδοση της ελληνικής γλώσσας να σχηματίζει από επίθετα αφηρημένες έννοιες, οι οποίες αναφέρονται σε μια κατηγορία, μια διάσταση, μια ποιότητα ή ένα σύνολο πρακτικών. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το ουδέτερο του επιθέτου λειτουργεί ως ένα εργαλείο γλωσσικής συμπύκνωσης, το οποίο μας επιτρέπει να μιλάμε για ολόκληρα συστήματα νοήματος, χωρίς να τα περιορίζουμε με συνοδευτικές λέξεις (π.χ. φαινόμενο, πεδίο, πλαίσιο κ.ά.), αλλά να αφήνουμε χώρο για την πολυσημία και το μεγαλύτερο δυνατό ερμηνευτικό βάθος. Χαρακτηριστικές χρήσεις παρόμοιων γλωσσικών συμπυκνώσεων βρίσκουμε Ø στη φιλοσοφία (το αγαθό, το καλό, το δίκαιο), Ø στην κοινωνιολογία (το «κοινωνικό» ως το πεδίο των κοινωνικών σχέσεων, δομών, συμπεριφορών και κανόνων), Ø στην πολιτική (το «πολιτικό» ως το σύστημα, θεσμών, αποφάσεων και συγκρούσεων), Ø στην οικονομία (το «οικονομικό» ως το πλαίσιο των ...