ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΙΙ - ΝΕΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

  Μια ψυχεδελική αναπαράσταση του Θωθ - Παραγωγή ΤΝ … συνέχεια από το Μέρος Β΄: Η γραφή ως καθρέφτης της πόλης Η εφεύρεση της γραφής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς επέφερε επαναστατικές αλλαγές στην οργάνωση των κοινωνιών, τον τρόπο επικοινωνίας, την καταγραφή, μετάδοση και διατήρηση της γνώσης, την ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, καθώς και την ανάπτυξη σύνθετων πολιτισμών. Αυτή καθαυτή η συστηματική μελέτη του παρελθόντος, η επιστήμη της ιστορίας και η ιστοριογραφία έγιναν εφικτές από τη στιγμή που άρχισαν να εμφανίζονται γραπτές πηγές, σε αντίθεση με την «προϊστορία», η οποία αναφέρεται σε εποχές πριν από τη γραφή και σε προφορικές κοινωνίες, για τις οποίες γνωρίζουμε μόνον από τα αρχαιολογικά ευρήματα, τον υλικό πολιτισμό και τη μυθολογία. Ωστόσο, η μετάβαση από τον προφορικό στον γραπτό πολιτισμό υπήρξε σταδιακή και διόλου καθολική, καθώς οι δύο μορφές πολιτισμού συνεχίζουν να συνυπάρχουν μέχρι σήμερα, εξυπηρετώντας δι...

  Το βιβλίο του Θωθ … συνέχεια από το Μέρος Α΄ : Η γραφή ως καθρέφτης της ψυχής Το πρόσωπο-κλειδί στον Φαίδρο είναι το απών πρόσωπο, αυτό που κατακρίνεται περισσότερο και αυτό που επιτρέπει στον διάλογο του πλατωνικού Σωκράτη με τον νεαρό Φαίδρο να εκπληρώσει στο ακέραιο τον ηθικό και παιδαγωγικό του σκοπό. Ο Λυσίας είναι η «πέτρα του σκανδάλου», αλλά δεν είναι παρών στη συζήτηση για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, τις ιδέες, το έργο και τον λόγο του. Ακόμα κι αν ήταν, το πιθανότερο είναι πως ο πλατωνικός Σωκράτης θα τον έκανε σκόνη με τη διαλεκτική του και θα τον υποχρέωνε να ακούσει με σεβασμό τα κηρύγματα του μεγαλύτερου φιλοσόφου που γεννήθηκε ποτέ στην ιστορία της φιλοσοφίας. Στους πλατωνικούς διαλόγους, τα επαναλαμβανόμενα σκηνοθετικά μοτίβα έχουν τη χάρη και την ευκολία της προβλεψιμότητας: Ξέρουμε από την αρχή τι πρόκειται να ακολουθήσει και πού θα καταλήξει. Δεν μας μένει παρά να θαυμάσουμε την επιδεξιότητα με την οποία ο Πλάτων εφαρμόζει τη διαλεκτική του. Σε μια εποχή πο...

  Το βιβλίο του Θωθ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Πλάτων υπήρξε ακαταπόνητος συγγραφέας και μέγας μυθολόγος της κλασικής εποχής, γνήσια λογοτεχνική ιδιοφυΐα, αλλά και ένας βαθιά τραυματισμένος ψυχισμός. Ο πόνος και η οργή για τον άδικο χαμό του Σωκράτη ώθησαν τον Πλάτωνα όχι σε μια απλή εξιδανίκευση, αλλά σε μια συγχώνευση ταυτότητας που του επέτρεπε να παρουσιάζει τον δάσκαλό του ως προέκταση και αντανάκλαση του εαυτού του. Ο Πλάτων δεν μιμείται απλώς τον Σωκράτη, όπως κάνουν συνήθως οι μαθητές που θαυμάζουν υπερβολικά τους δασκάλους τους. Τον ενσωματώνει ως κάποιο είδος μετεμψύχωσης, ένα alter ego που μπορεί να χρησιμοποιήσει ως φερέφωνο των δικών του ιδεών. Εξιδανικεύοντας τον Σωκράτη ως διανοητικό, ηθικό και φιλοσοφικό πρότυπο, ο Πλάτων επιχειρεί να οικοδομήσει μια εξιδανικευμένη εικόνα του εαυτού του ως του μοναδικού «αληθινού» φιλοσόφου και της πλατωνικής φιλοσοφίας ως της μοναδικής «αληθινής» φιλοσοφίας. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν αυτή η «χρήση» του Σωκράτη τιμά ή μειώνει ...

  Ο σκεφτόμενος άνθρωπος του Auguste Rodin (1840-1917) Η σοφιστική κίνηση ήταν ένα εκπαιδευτικό, ρητορικό και πολιτιστικό ρεύμα που διακρίνεται σε δύο περιόδους. Η λεγόμενη « Πρώτη Σοφιστική » εκδηλώθηκε γύρω στα μέσα του πέμπτου αιώνα π.Χ., μετά την ιωνική επανάσταση κατά της περσικής κυριαρχίας και τις μεγάλες αλλαγές που επέφεραν στις ελληνικές πόλεις οι Περσικοί Πόλεμοι. Η « Δεύτερη Σοφιστική » αναπτύχθηκε από τον πρώτο μέχρι τον τρίτο αιώνα μ.Χ. αιώνα και αποτέλεσε μια προσπάθεια αναβίωσης της κλασικής αττικής ρητορικής εντός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη λογοτεχνική και θεατρική παρά στην πολιτική ρητορική. Για τις ανάγκες των ήδη δημοσιευμένων κειμένων, στο παρών άρθρο θα ασχοληθώ κυρίως με την Πρώτη Σοφιστική και τη συμβολή της στην εδραίωση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Οι Σοφιστές δεν αποτελούσαν οργανωμένη φιλοσοφική σχολή με αναφορά σε κάποιον θεμελιωτή «αρχηγέτη», δεν πρέσβευαν όλοι τα ίδια φιλοσοφικά δόγματα, δεν προέρχονταν από τα κέντρα το...

  Το βιβλίο του Θωθ Είναι προχωρημένο καλοκαίρι. Κάνει πολλή ζέστη και τα τζιτζίκια τραγουδούν ασταμάτητα. Ο Σωκράτης συναντά τυχαία τον Φαίδρο, ο οποίος κρύβει κάτω από το ιμάτιό του ένα χειρόγραφο του ρήτορα Λυσία για τον έρωτα. Ο Σωκράτης το ανακαλύπτει και παρασύρει τον Φαίδρο στην όχθη του Ιλισού, πράγμα μάλλον παράδοξο για τον γηραιό φιλόσοφο που δεν συνήθιζε να απομακρύνεται από την πολύβουη αγορά της πόλης, γιατί μόνο κοντά στους ανθρώπους έβρισκε τη γνώση, όπως ομολογεί. Προκειμένου όμως για την ανάγνωση ενός γραπτού κειμένου, έπρεπε να βρίσκονται μακριά από τους ανθρώπους και κοντά στους θεούς. Κάθονται λοιπόν καταγής στην πυκνή σκιά ενός ψηλού πλατάνου κι ο Φαίδρος αρχίζει να διαβάζει δυνατά. Όταν τελειώνει την ανάγνωση, ο Φαίδρος εκφράζει τον ενθουσιασμό του για όσα έγραφε ο Λυσίας σχετικά με τον έρωτα και ζητά τη γνώμη του Σωκράτη. Προς έκπληξη όμως του Φαίδρου, ο Σωκράτης δηλώνει άγνοια για το θέμα, αν και ισχυρίζεται ότι έχει ακούσει παλαιότερους σοφούς άνδρες και γυ...

  Είναι γνωστό ότι ο δυτικός τρόπος σκέψης βασίζεται στη διαλεκτική, δηλαδή στον ορισμό μιας έννοιας διά του αντιθέτου της και στην αντιπαράθεση μεταξύ δύο αντίθετων πόλων (καλό-κακό, ύλη-πνεύμα, φως-σκοτάδι, δικαιοσύνη-αδικία, αλήθεια-ψέμα κ.ά.). Τα ζεύγη των αντιθέτων κυριαρχούν όχι μόνο στις αντιλήψεις μας για τη δημοκρατία αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε την πραγματικότητα, χάνοντας από τα μάτια μας όλα εκείνα τα θαυμαστά που λανθάνουν στον ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στους δύο πόλους. Το έτερον πρέπει να είναι πάντα εκείνο το αντίπαλο δέος που θα δικαιώσει τη δική μας θέση και θα την καταστήσει μοναδική «αλήθεια» με οικουμενικές αξιώσεις. Η ηχώ του αντίπαλου λόγου ενοικεί λαθραία σε κάθε μας προφορική ή γραπτή διατύπωση, ενίοτε δε ακόμα και στη σιωπή που έχει τον δικό της τρόπο να μιλά και να εμφιλοχωρεί στη γραφή μας. Σε αυτήν την ηχώ πασχίζουμε να απαντήσουμε, σε αυτήν πασχίζουμε να δικαιολογήσουμε τις πράξεις μας, σε αυτήν πασχίζουμε να απολογ...